Ιστορικός Ιερός Ναός Αγίων Αποστόλων Καλαμάτας

Στο βόρειο τμήμα της πλατείας 23ης Μαρτίου 1821 και στο ιστορικό κέντρο της Καλαμάτας ευρίσκεται από του 12ου αιώνα ο Βυζαντινός Ναός των Αγίων Αποστόλων. Κτίτορά του η παράδοση θέλει τον Αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ τον Παλαιολόγο.


Στο ναϊκό οικοδομικό σύμπλεγμα φαίνεται η συνύπαρξη δύο Ναών διαφορετικών μεγεθών και εποχών. Το ανατολικό τμήμα, το οποίο είναι και παλαιότερο είναι βυζαντινή εκκλησία του τύπου των ελευθέρων σταυρών και καλύπτει το Άγιο Βήμα, το δε δυτικό, είναι μεταγενέστερο, έχει στοιχεία δομικά από την Ενετοκρατία και καλύπτει τον κυρίως Ναό. Και τα δυο αυτά τμήματα έχουν το δικό τους τρούλλο ενώ στη βορειοδυτική πλευρά του Αγίου Βήματος υψώνεται πυργοειδές καμπαναριό.

Δυστυχώς ο Ναός αυτός υπέστη φοβερές ζημιές κατά τη διάρκεια δύο σεισμών που έπληξαν θανάσιμα την πόλη, τον παλαιό του 1884 και τον πρόσφατο του 1986 αλλά ανηγέρθη και στις δύο περιπτώσεις και αποκατεστάθη στην αρχική μορφή του.

Για κάθε Καλαματιανό και Μεσσήνιο ο Ναός των Αγίων Αποστόλων είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τα Ελευθέρια της Καλαμάτας από τον Τουρκικό ζυγό και τη ζοφερά δουλεία 400 χρόνων, την 23η Μαρτίου 1821. Διότι την χαρμόσυνη αυτή ημέρα, κάτω από τους θόλους της εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων εψάλη ευχαριστήριος δοξο­λογία στον Θεό απ' όλους τους επαναστατημένους Έλληνες με επικε­φαλής τους αρχηγούς τους. Εξ' άλλου μαρμάρινη επιγραφή στη μεσημβρινή είσοδο του Ναού, ιστορεί το ηρωϊκό αυτό γεγονός:

ΩΔΕ ΑΝΕΠΕΜΦΘΗ
ΔΕΗΣΙΣ ΠΑΝΔΗΜΟΣ ΠΡΟΣ ΘΕΟΝ
ΚΑΤΑ ΤΟΥΡΚΩΝ
ΕΠΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΑΛΩΣΕΙ
ΥΠΟ ΜΕΣΣΗΝΙΩΝ ΚΑΙ ΛΑΚΩΝΩΝ
ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ ΣΥΝΔΡΑΜΟΝΤΩΝ
ΕΝ ΕΤΕΙ 1821 ΜΑΡΤΙΟΥ 23

Κάθε χρόνο, στις 23 του Μάρτη και ώρα απογευματινή τελείται στο Ναό των Αγίων Αποστόλων επίσημη Δοξολογία "εις ανάμνησιν ιστορικής ημέρας", ακολουθεί επιμνημόσυνη δέηση "υπέρ των ηρώων της Ἐλευθερίας", αναπαράσταση της κατάληψης της πόλης και τέλος παρέλαση της μαθητιώσας νεολαίας και του στρατού.