Μονές Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας Διαλελυμένες
Καταγράφονται οι Μονές και τα Μετόχια που λειτουργούσαν ανά τους αιώνες εντός των ορίων της σημερινής Μητροπόλεως Μεσσηνίας.
Η περιουσία των Μονών και των Μετοχίων ήταν κυρίως από αγροτικά εισοδήματα, κάτι το οποίο σημαίνει ότι οι κάτοικοι της περιοχής με κάθε τρόπο, είτε ως εργάτες γης, είτε ως αγοραστές, είτε ως έμποροι, είτε ως πωλητές διαφορών αγροτικών ειδών, ζούσαν και από την περιουσία αυτών των μοναστικών κοινοτήτων. Η οικονομική ζωή ήταν συνυφασμένη στη Μεσσηνία με τις Μονές, όπως αποδεικνύεται από την επαφή με το λαό όλων των Μοναχών του Μεσσηνιακού χώρου. Είναι ευνόητο ότι πολλοί επιζούσαν, έχοντας εργασιακή σχέση με τις Μονές, οι οποίες ήταν πάρα πολλές και με αρκετή περιουσία, η οποία εκ των υστέρων εκλάπη από το κράτος ή από ιδιώτες και μέχρι σήμερα πολλοί θεωρούν τη μοναστηριακή περιουσία δική τους.
Ταξιαρχών Πολίχνης
Μονή του 10ου αιώνα στην Πολίχνη Μεσσηνίας. Μετά την Επανάσταση και συγκεκριμένα το έτος 1830, η περιουσία της καταπατήθηκε από διαφόρους χωρικούς, οι οποίοι αργότερα την ενοικίαζαν από το κράτος, αφού αυτό είχε αρπάξει την περιουσία των Μονών. Κατά το έτος 1838 η περιουσία της εξακολουθεί να είναι ικανοποιητική, όπως εμφαίνεται σε πρωτόκολλο καταμετρήσεως αυτής, αλλά σιγά-σιγά μειώνεται με τις διάφορες απαλλοτριώσεις εκ μέρους του κράτους. Με την περιουσία αυτή και την καλλιέργειά της οι κάτοικοι της περιοχής κατάφεραν να συντηρήσουν τις οικογένειές τους. Ο ναός της Μονής είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο, από τους αρχαιότερους της Μεσσηνίας.
Ζωοδόχου Πηγής Σαμαρίνης
Μονή γυναικεία του 12ου αιώνος στην κεντρική Μεσσηνία. Αρχικά ετιμάτο επ’ ονόματι της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Ο ναός είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής δικίονος με αξιόλογες τοιχογραφίες. Ήταν διαλελυμένη πριν από την Επανάσταση. Σήμερα μετόχιο της Μονής Βουλκάνου.
Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ανδρομονάστηρου
Μονή ανδρώα στην κεντρική Μεσσηνία ιδρυμένη περί τα τέλη του 12ου αιώνος-αρχές 13ου. Το 1786 έγινε μετόχιο της Μονής του όρους Σινά. Διαλελυμένη και το 1828 προτάθηκε από τους προκρίτους της Ανδρούσας να γίνει σχολείο, αν και είχε υποστεί σοβαρές ζημιές από τις ορδές του Ιμπραήμ. Κατά το 1842 είχε πολλά εισοδήματα και κτήματα, ελαιοτριβεία, υδρόμυλους, οικίες, όπως φαίνεται από πίνακα καταγραφής και εκτίμησης αυτών. Σήμερα είναι μετόχιο της Μονής Βουλκάνου.
Κοιμήσεως της Θεοτόκου των Κριβιτζών (Γριβιτσανή)
Ευρίσκεται κοντά στο χωριό Χωματερό Κορώνης. Ιδρύθηκε προς το τέλος του 12ου αιώνα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα σταμάτησε την λειτουργία της και το 1770 επαναλειτούργησε με πολλούς μοναχούς και αρκετή περιουσία. Το Καθολικό ανήκει στην παραλλαγή των δικιόνων σταυροειδών με αξιόλογο εικονογραφικό διάκοσμο. Οι μοναχοί κατακρεουργήθηκαν από τους Τουρκαλβανούς της Κορώνης μετά τα Ορλωφικά. Διαλύθηκε προ της Επαναστάσεως.
Γενεθλίου του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου Γαρδικίου
Ιδρύθηκε περί τον 14ο αιώνα. Τα έτη προ της Επαναστάσεως και συγκεκριμένα κατά το έτος 1808 αποτελούσε καταφύγιο καταδιωκομένων από τους Τούρκους, προυχόντων της Καλαμάτας και μάλιστα περιέθαλπε αυτούς σε περιπτώσεις τραυματισμού. Τα έτη του Αγώνα οι μοναχοί της Μονής Γαρδικίου δίδασκαν μέσα από τα λειτουργικά βιβλία την ανάγνωση. Υπήρξε κέντρο επιτελικής σημασίας και ορμητήριο του Αρχιμανδρίτου Γρηγορίου Δικαίου-Παπαφλέσσα κατά την Επανάσταση του 1821. Το έτος 1957 ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος Δασκαλάκης στέγασε τους ανιάτως πάσχοντες συνανθρώπους στα κελλιά του και στην νέα πτέρυγα που οικοδομήσαν κατασκηνωτές του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών. Το 1980 με Προεδρικό Διάταγμα μετατράπηκε σε γυναικεία κοινοβιακή. Σήμερα άνευ μοναχών είναι μετόχιο της Μονής Βουλκάνου.
Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μαρδακίου
Μονή πλησίον του χωριού Νέδουσα Ταϋγέτου, η οποία ιδρύθηκε περί το έτος 1504 και προ του 1635. Με μικρή περιουσία το 1700. Κατά την επανάσταση του 1821 η Μονή Μαρδακίου όχι μόνον προσήνεγκε πολλές υπηρεσίες και μάλιστα χρηματικές, αλλά και χρησίμευσε ως καταφύγιο πολλών οπλαρχηγών και ως αποθήκη πολεμοφοδίων. Η βιβλιοθήκη της Μονής υπήρξε μεγάλη με εκατοντάδες βιβλία, τα οποία χρησίμευσαν προς κατασκευή φυσιγγιών για τα όπλα των Ελλήνων επαναστατών. Αργότερα η Μονή ενισχύει τα εκκλησιαστικά σχολεία της Ελλάδος και το 1857 προσφέρει 200 δραχμές. Ο ναός είναι μικρός σταυρόσχησμος, που αποκαταστάθηκε μετά τους σεισμούς του έτους 1986. Σήμερα μετόχιο της Μονής Βελανιδιάς.
Κοιμήσεως της Θεοτόκου Σιδηρόπορτας
Η Μονή ευρίσκεται πλησίον του χωριού Καρβέλι Αλαγονίας. Ιδρύθηκε το 1586 με κτήτορες τους ιερέα Πέτρο Ψωμά και Ιερομόναχο Παρθένιο Ψωμά μετέπειτα Επίσκοπο Μεθώνης. Με πλούσια προσφορά «υπήρξε πηγή φιλανθρωπίας και στηριγμός των πτωχών, Κρυφό Σχολείον και κέντρον εξορμήσως αγωνιστών της Μεγάλης Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821». Απέκτησε αρκετή περιουσία από την εποχή της ιδρύσεώς της, προερχομένη από τον ιδρυτή της και στη συνέχεια από τις δωρεές και αφιερώσεις των χριστιανών της περιοχής. «Εκατοντάδες πτωχών χόρτασαν στη Σιδερόπορτα ψωμί και άλλοι τόσοι περαστικοί απ΄ εκεί, βρήκαν στέγη και ζεστό φαγητό δεκάδες ορφανά ετρέφοντο από το Μοναστήρι για πολύ καιρό. Πολλοί επίσης, που είχαν ανάγκη βοηθείας, ενισχύθηκαν και πήραν βοήθεια οικονομική από τα εισοδήματα του Μοναστηριού».
Κατά το 1700 διαθέτει μικρή περιουσία
Μετά την Επανάσταση του 1821 εξακολούθησαν οι πατέρες της Μονής να ενισχύουν τη μόρφωση των παιδιών, αν και το 1833 διαλύθηκε και δημεύθηκε η περιουσία του, παρ’ όλα αυτά κατά καιρούς εγκαταβίωναν μοναχοί, οι οποίοι ανέπτυξαν πολύπλευρη δράση. «Η Μονή διέθετε και Μετόχι στον Κάμπο Αβίας μέχρι το 1886, επ’ ονόματι της Αγίας Βαρβάρας, με μικρή περιουσία.
Με το Νόμο ΣΠΕ’ που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 19/20-5-1855, το Μοναστήρι της Σιδηρόπορτας παραχωρήθηκε, ως προς τη χρήση και τη νομή, στον Πέτρο Δημάκη, Αλαγώνιο κτηματία προκειμένου να προβεί στην σύσταση και συντήρηση Σχολείων. Ο ναός της είναι μονόκλιτος σταυροειδής εγγεγραμμένος. Από το 1929 η Μονή είναι εγκαταλελειμμένη.
Αγίου Ιωάννου Προδρόμου Μελέ Αλαγονίας
Σπουδαία Μονή στη Τζερνήτζα (Αρτεμισία) Αλαγονίας. Η Μονή πιθανώς κτίστηκε περί τα τέλη του 16ου αιώνα από Αλαγόνιους μοναχούς, διότι το 1600 βρισκόταν σε μεγάλη ακμή Στα μέσα του 18ου αιώνα περί το 1750, πολλοί μορφωμένοι μοναχοί της διδάσκουν σε αυτήν, όπως οι διάσημοι διδάσκαλοι Μάξιμος, Θεοδόσιος, ο εκ Ναυπλίου Περγαμηνός και άλλοι. Εκτός από την καλλιέργεια της αγάπης για την ελευθερία και των θεολογικών μαθημάτων εδιδάσκοντο «η φιλοσοφία, η λογική, τα μαθηματικά, η γεωγραφία, οι αρχαίοι Έλληνες και Λατίνοι συγγραφείς ως και πλείσται άλλαι ανθρωπιστικαί επιστήμαι». Ανέδειξε σπουδαίους διδασκάλους κικαι έχαιρε αγαθής φήμης στην Πελοπόννησο και αλλού, επειδή οι διδάσκαλοί της είχαν δεσμούς με άλλες Σχολές στο Χάνδακα του Ηρακλείου και στο Ρέθυμνο.
Μαθητές της Σχολής υπήρξαν ο εξ Αλαγονίας καταγόμενος Οικουμενικός Πατριάρχης Προκόπιος Πελεκάσης (1730-1814), οι εξ Αλαγονίας Μητροπολίτες Ναυπλίου και Άργους Γρηγόριος Καλαμαράς Α’ και Γρηγόριος Καλαμαράς Β’, ανιψιός του προηγουμένου, ο Εθνομάρτυρας Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Καλαμάτας Χρύσανθος Παγώνης, ο Αργολίδος Γεράσιμος Παγώνης ο και πριν πρωτοσύγκελος της Μητροπόλεως Μονεμβασίας και Καλαμάτας, ο Μητροπολίτης Τριφυλίας και Ολυμπίας Ιγνάτιος Ζερβόπουλος, ο Γάνου και Χώρας Νεόφυτος Πελεκάσης εξ Αλαγονίας. Επίσης μαθητές της Σχολής υπήρξαν οι Καλαματιανοί πρόκριτοι Παναγιώτης Μπενάκης, Πανάγος Τζάννες, ο αγωνιστής Χρήστος Αναγνώστης Παπαγεωργίου ή Αναγνωσταράς, ο οποίος διετέλεσε Υπουργός των Στρατιωτικών της απελευθερωθείσης Ελλάδος και σκοτώθηκε ηρωϊκά υπερασπιζόμενος τη νήσο Σφακτηρία τον Απρίλιο 1825 και πολλοί άλλοι αγωνιστές του απελευθερωτικού Αγώνα.
Ο Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Καλαμάτας Χρύσανθος Παγώνης αναδημιούργησε τη Σχολή και προσκάλεσε σημαντικούς διδασκάλους, όπως ο Μάξιμος μαθητής τού Ευγένιου τού Βουλγάρεως, προσπαθώντας να καταστήσει τη Σχολή Μελέ ισότιμη με αυτήν της Δημητσάνας.
Παρόλο που κατά τη διάρκεια της Επαναστάσεως πολλές Σχολές διέκοψαν τη λειτουργία τους, η Σχολή Μελέ επειδή ήταν σε δυσπρόσιτο σημείο συνέχισε τη λειτουργία της και «δεν έπαυσεν ευτυχώς η Σχολή του Μελέ προσφέρουσα πολυτίμους υπηρεσίας εις τον ζωτικόν τομέα της παιδείας του αναγεννώμενου νέου Ελληνισμού».
Με το γνωστό διάταγμα της Αντιβασιλείας του Όθωνα η Μονή διαλύθηκε.
Κατά το έτος 1854 ο πλούσιος Αλαγόνιος Πέτρος Δημάκης έλαβε, με βασιλικό διάταγμα στις 15-9-1854, την άδεια ιδρύσεως στο χώρο της Μονής ενός Αλληλοδιδακτικού και ενός Ελληνικού Σχολείου και με Νόμο το 1855, το Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου Μελέ, παραχωρήθηκε ως προς τη χρήση και τη νομή στον Πέτρο Δημάκη, Αλαγόνιο κτηματία, προκειμένου να προβεί στη σύσταση και συντήρηση Σχολείων. Όλη η περιουσία της Μονής περιήλθε στη Σχολή, η οποία είχε Αλληλοδιδακτικό και Ελληνικό Σχολείο.
Το έτος 1857 ιδρύθηκε εκ νέου η Σχολή του Μελέ, με την ονομασία «Δημάκεια Εκπαιδευτήρια», για τη στέγαση των οποίων ανήγειρε στο χώρο της Μονής διώροφα κτήρια, τα οποία ονομάστηκαν Δημάκεια Εκπαιδευτήρια και φιλοξενούσαν 500 μαθητές. Σε ειδικό όροφο υπήρχαν ξενώνες των διδασκάλων καθώς και οικοτροφείο για τους έχοντες ανάγκη μαθητές. Τα Εκπαιδευτήρια αυτά λειτούργησαν μέχρι του έτους 1902 οπότε και καταστράφηκαν από πυρκαγιά. Σήμερα διασώζεται ο Ναός της Μονής μικρός σταυρόσχημος τρουλλαίος με νάρθηκα.
Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου Σκρούμπεη (Σαλούμπεη)
Διαλελυμένο Μετόχιο της Μονής Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους, στην περιοχή Αντικάλαμος Καλαμάτας με πλούσια περιουσία ακόμη και σήμερα. Ιδρύθηκε στις αρχές του 17ου αιώνος ως αυτόνομη Μονή και απολάμβανε προνομίων από τον Σουλτάνο. Χωρίς να υπάρχουν έγκυρα τεκμήρια καταγράφεται ότι με μέριμνα των Ιερομονάχων Γρηγορίου και Ανθίμου Δούση λειτούργησε πριν από την Επανάσταση κρυφό Σχολείο, στον εντός σπηλαίου Ναό του Μονηδρίου, «ένθα παιδία των χωρίων της περιοχής εθίζοντο εις την ανάγνωσιν και την γραφήν και καθοδηγούντο εθνικώς και ηθικώς».
Κατά την Επανάσταση υπήρξε τόπος διαβουλεύσεως και εκγυμνάσεως των Αγωνιστών και οι μοναχοί του είχαν συγκροτήσει ένοπλη ομάδα. Μάλιστα καταγράφεται ότι ο νεαρός Παπαφλέσσας έμαθε τα πρώτα του γράμματα από τον Ηγούμενο Γρηγόριο Δούση, ο οποίος και καλλιέργησε στο μικρό Γρηγόριο τη μοναχική κλίση. Σχετικά αναφέρει και ο Φωτάκος στην βιογραφία του Παπαφλέσσα: «Κατά την παιδικήν του ηλικίαν εμαθήτευσε παρά τινί μοναχώ». Η Μονή καταστράφηκε από τον Ιμπραήμ το 1825 και διαλύθηκε με το βασιλικό διάταγμα της Αντιβασιλείας. Το 1833 σε έκθεση του Νομαρχούντα Μεσσηνίας περί των ερειπωμένων Μονών, αναφέρεται ότι το Μετόχιο αυτό έχει πολλά στρέμματα ελαιόδεντρα, συκόδενδρα, αμπέλια και ότι κατοικούν σε αυτό ένας μοναχός και δύο υπηρέτες. Μέχρι σήμερα τα κτήματα της Μονής δίδονται προς καλλιέργεια στους κατοίκους της περιοχής.
Προφήτου Ηλιού Καλαμάτας
Ιδρύθηκε περί την πρώτη δεκαετία του 17ου αιώνος. Το 1700 διαθέτει μεγάλη περιουσία.
Στη Μονή εδίδαξε ο Ιερομόναχος Γεράσιμος Παπαδόπουλος, ιδρυτής της Μονής Καλογραιών Καλαμάτας, τον οποίο ακολούθησαν κατά την παραμονή του στη Μονή πολλοί μαθητές του από την Καλαμάτα. Ο τελευταίος της Ηγούμενος Πανάρετος Αγγελόπουλος με σπουδές στη σχολή της Δημητσάνας υπήρξε κάτοχος εξαιρετικής μορφώσεως και κατά το έτος 1829 σε έρανο που έγινε για την ανέγερση σχολείου στην Καλαμάτα, εκ μέρους της Μονής προσέφερε 300 γρόσια. Το έτος 1874 ο Μοναχός Κωνστάντιος Δουκάκης, ο γνωστός συγγραφέας του «Συναξαριστή», αγόρασε τη Μονή και έκτισε κελλιά, όπου και ανέπτυξε αξιόλογη πνευματική δράση. Η Μονή καταστράφηκε από τους σεισμούς των ετών 1885 και 1986. Στο χώρο της Μονής στεγάστηκαν τα Ιδρύματα Σανατόριο και Ψυχιατρείο της Μητροπόλεως Μεσσηνίας.
Αγίας Τριάδος επί του Καλαθίου όρους
Μονή ευρισκομένη στο Καλάθιο όρος ανατολικά της Καλαμάτας. Με πιθανό χρόνο ιδρύσεως τα μέσα του 17ου αιώνος. Με αρκετή περιουσία, προσέφερε τους χρόνους της Τουρκοκρατίας, και μέχρι τη διάλυσή της από τους Βαυαρούς, εμμέσως στην κοινωνία της Μεσσηνίας με την παροχή γης για καλλιέργεια στους ακτήμονες. Διασώζονται λίγα κελλιά και ο Ναός μικρός σταυρικός μονόχωρος, τρουλλαίος με αξιόλογο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Σήμερα Μετόχιο της Μονής Δημιόβης
Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στο Χαλβάτσου Μεσσηνίας
Στις αρχές του 18ου αιώνα λειτουργεί στο Χαλβάτσου (Κεφαλόβρυσο) Αριστομένους, γυναικείο Μοναστήρι με μικρή περιουσία. Υπήρξε ορμητήριο κλεφτοαρματωλών της περιοχής και γι΄ αυτό κάηκε από τους Τούρκους. Διαλύθηκε με το οθωνικό διάταγμα. Σήμερα είναι διατηρητέο μνημείο.
Μονή Κούρτζενης
Η Μονή της Παναγίας Κούρτζενης (Κοίμηση της Θεοτόκου-Ζωοδόχος Πηγή) ευρίσκεται σε απόκρημνη περιοχή του Ταϋγέτου πλησίον του χωρίου Λαδά Αλαγονίας. Η Μονή ιδρύθηκε προ του 1762 και ανακαινίστηκε το έτος αυτό από τον Ιερομόναχο Διονύσιο Διακουμάκη. Υπήρξε ανδρώα αλλά στην Πρόθεση σε διάφορες αφιερώσεις αναφέρονται και ονόματα πολλών Καλογραιών. Μέχρι το 1825 αποτελεί σημείο αναφοράς των κατοίκων της περιοχής, «κέντρο θρησκευτικής πίστεως και λατρείας και προπύργιον εθνικής δράσεως» και πολλοί εργάζονταν στα κτήματά της. «Η πίστη των χριστιανών των γύρω χωριών ενδυναμώθηκε, η περιουσία του Μοναστηρίου αυξήθηκε και η προσφορά του στην Εκκλησία και το Έθνος, ιδιαίτερα στα χρόνια της σκλαβιάς και της Επαναστάσεως του 1821, υπήρξε μεγάλη, χάρις στους ακούραστους αυτούς ασκητές, ηγουμένους και καλόγερους».
Στον κώδικα της Μονής που ευρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος παρέχονται σημαντικά στοιχεία για τη γενικότερη κοινωνική προσφορά της Μονής στα χρόνια της δουλείας και στην Επανάσταση. Δεν υπάρχουν βιβλία ή χειρόγραφα διότι καταστράφηκαν από την αμέλεια αδαών χωρικών. Η Μονή διαλύθηκε το 1833 από την βαυαρική Αντιβασιλεία, αλλά συνέχισε να λειτουργεί έως το 1835.
Μονή Παναγίας Βλαχερνών στο Δίκαλο Ταϋγέτου
Μονή στον Ταΰγετο, η οποία λειτουργούσε από τους χρόνους της Τουρκοκρατίας. Με την περιουσία της και την ηθική υποστήριξη έδινε ζωή στους υποδούλους κατοίκους υλική και πνευματική. Μέχρι σήμερα διασώζονται σε ερειπιώδη κατάσταση υπολείμματα από το ελαιοτριβείο, το αλώνι και το λινό της Μονής, η οποία πρέπει να σημειωθεί ευρίσκετο εντός του χωριού Δίκαλο, κάτι το οποίο σημαίνει την άμεση σχέση των κατοίκων με τους μοναχούς της.
Διαλύθηκε από την Αντιβασιλεία του Όθωνα και οι μοναχοί της πήγαν στη Μονή Δημιόβης. Το 1833 καταγράφεται με μικρή περιουσία με την αξιοποίηση της οποίας συνεισέφερε στην αγροτική ζωή των κατοίκων της περιοχής αλλά και άλλων περιοχών όπως της Καλαμάτας, επειδή είχε και εκεί περιουσία.
Αγίας Αικατερίνης στην περιοχή του χωρίου Άρις Μεσσήνης, Μετόχιο της ομωνύμου Μονής του όρους Σινά, αναφέρεται και ως Άγιος Γεώργιος
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για το Μετόχιο αυτό και την προσφορά του στην Εκπαίδευση. Το 1833 είναι διαλελυμένη Μονή αλλά με 5 μοναχούς με λιγοστά κτήματα, τα οποία είχαν ενοικιαστεί στο μεγαλύτερο μέρος τους από τους κατοίκους της περιοχής. Όπως και τα άλλα μοναστήρια με την καλλιέργεια των κτημάτων του προσέφερε εργασία και δυνατότητα επιβίωσης των κατοίκων της περιοχής.
Κατά το έτος 1842 αναφέρεται και πάλι ως ενοικιαστής κτημάτων σε διάφορες δημοπρασίες και γενικότερα με την καλλιέργεια και αξιοποίηση της περιουσίας του συνεισέφερε και πάλι στην επιβίωση των κατοίκων της περιοχής.
Το Μετόχιο αυτό λειτουργούσε προ της Επαναστάσεως. Από το 1826 σταμάτησε να λειτουργεί και πολλοί κάτοικοι της περιοχής καταπάτησαν την περιουσία του Μετοχίου. Στο Μετόχι εμόναζε ο Ιεροδιάκονος και Διδάσκαλος Διονύσιος, ο οποίος είχε αφήσει 520 δραχμές προς φύλαξη, στον Επίσκοπο Ζαρνάτας Γαβριήλ Φραγκούλη και τα οποία έπρεπε να επιστραφούν στο Μετόχι, προκειμένου να τα αξιοποιήσει ο Διδάσκαλος Διονύσιος.
Το έτος 1830 και οι κάτοικοι του Καμαρίου Θουρίας ζητούσαν τη διάθεση των εισοδημάτων του Μετοχίου για τη λειτουργία Αλληλοδιδακτικής Σχολής.
Μετόχιο Ευαγγελίστρια της Μονής Βατοπεδίου Αγίου Όρους παρά τω χωρίω Αίζαγα (Αντικάλαμος)
Αγίου Αντωνίου παρά τη Σίτσοβα
Μονή, που διαλύθηκε με το γνωστό διάταγμα της Αντιβασιλείας. Το 1837 με διάταγμα του Όθωνα παραχωρήθηκαν στο Δήμο Αλαγονίας δύο κελλιά για τη δημιουργία Δημοτικού Σχολείου. Στον ίδιο Δήμο επίσης παρεχώρησε και έναν υδρόμυλο.
Μετόχιο της Μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους στη Μικρομάνη
Στη Μικρομάνη της επαρχίας Καλαμάτας υπήρχε προ της Αλώσεως Μετόχιο της Μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους, με πλούσια περιουσία. Λειτουργούσε και κατά την Επανάσταση με ικανά εισοδήματα.
Το 1824 οι κάτοικοι της Μικρομάνης εισηγήθηκαν στον Παπαφλέσσα τη διάθεση των εισοδημάτων του για την κατασκευή σχολείου και την πληρωμή Διδασκάλου. Οι κάτοικοι της Μικρομάνης δεν επιθυμούσαν την ίδρυση σχολείου και τη διάλυση του Μετοχίου. Σχετικό απόσπασμα από επιστολή του Επάρχου της περιοχής Κουτζούκ-μάνης προς το Υπουργείο Εσωτερικών έχει ως εξής: «να μην υστερηθούν το μετόχειον των αφιερωμάτων των προπατόρων των ενώ αυτοί και εις την της σχολής σύστασιν καθ’ όσον δύνανται είναι πρόθυμοι, μάλιστα γνωστοποιώ το έξοχον Υπουργείον ότι τα εισοδήματα του μετοχείου δεν εξαρκούν ποτέ εις οικονομίαν των προς την σχολήν».
Οι κάτοικοι της Μικρομάνης, οι οποίοι εσέβοντο το Μοναστήρι διότι γνώριζαν καλά την μέχρι τότε προσφορά του, την οποία και αναφέρουν στην επιστολή προς το Υπουργείο Εσωτερικών, δεν δέχονται τη διανομή της περιουσίας της Μονής προτείνοντας άλλο τρόπο για την ίδρυση σχολείου και μάλιστα το σωστό και ενδεδειγμένο, δηλαδή την ίδρυση σχολείου με έξοδα της διοικήσεως, στην οποία οι ίδιοι πλήρωναν σχετικούς φόρους. Από τη Μονή είχαν λάβει και ελάμβαναν πολλές ευεργεσίες με την καλλιέργεια των κτημάτων της και την αξιοποίηση με διαφόρους τρόπους των περιουσιακών της στοιχείων, αλλά κυρίως επειδή είχαν διαχρονική σχέση με τη μοναστική αδελφότητα, σχέση που δεν ήταν άλλη από την κοινή πίστη των προπατόρων των και των ιδίων. Πίστη στην Εκκλησία του Χριστού, που διατηρούσε την ελπίδα για ελευθερία και αγώνα. Τελικά το Υπουργείο υποχώρησε και στις 26 Σεπτεμβρίου 1824 διέταξε να μην πειραχτούν τα εισοδήματα του Μετοχίου και τα έξοδα της Σχολής να αναλάβουν οι κάτοικοι.
Το έτος 1830 και οι κάτοικοι του Καμαρίου Θουρίας ζητούσαν τη διάθεση των εισοδημάτων του Μετοχίου για τη λειτουργία Αλληλοδιδακτικής Σχολής. Σήμερα λειτουργεί ως μετόχιο της Μονής Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους.
Λειτουργούσε κατά τα έτη της Επαναστάσεως και προ αυτής. Το 1770 διαθέτει μέτρια περιουσία. Το 1821 κατοικούσε σε αυτήν ο Ηγούμενος Ιερώνυμος, ο οποίος και το ανακαίνισε με δικά του έξοδα.
Με Νόμο το 1855 το Μοναστήρι των Αγίων Αποστόλων Αλαγονίας παραχωρήθηκε, ως προς τη χρήση και τη νομή, στον Πέτρο Δημάκη Αλαγώνιο κτηματία προκειμένου να προβεί στην σύσταση και συντήρηση Σχολείων. Για τη Μονή των Αγίων Αποστόλων στον ανωτέρω νόμο αναφέρεται ότι παραχωρείται: «μετά των εις αυτήν ανηκόντων κτημάτων, συγκειμένων 1) εκ 10 περίπου στρεμμάτων γης, συνεχομένων με την Μονήν και περιεχόντων ελαίας καρύας, κλήματα και άλλα οπωροφόρα δένδρα». Ο Π. Δημάκης ήταν υποχρεωμένος, να συστήσει σε μία ή και σε δύο από τις Μονές Τιμίου Προδρόμου Μελέ, Αγίων Αποστόλων και Παναγίας Σιδηρόπορτας, ένα αλληλοδιδακτικό και ένα ελληνικό σχολείο, να κατασκευάσει με δικά του έξοδα τις αίθουσες διδασκαλίας, να πληρώνει τους μισθούς των διδασκάλων αυτών, να μισθοδοτεί το αναγκαίο βοηθητικό προσωπικό και να χορηγεί δωρεάν τα βιβλία στους φτωχούς μαθητές.
Αγίων Αποστόλων Αλαγονίας
Αγίου Νικολάου του νέου Αρμενιών Χαρακοπιού
Στην περιοχή του Χαρακοπιού και στην τοποθεσία Αρμενιοί λειτουργούσε Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου, το οποίο κατά την περίοδο του Αγώνος χρησιμοποιήθηκε ως νοσοκομείο. Ήταν πολύ πλούσιο με εκατοντάδες ρίζες ελιές. Τα στοιχεία σχετικά με το Μοναστήρι καταστράφηκαν με το πέρασμα του χρόνου. Το 1833 είχε μικρή περιουσία και χωρίς μοναχούς με αποτέλεσμα οι ενοικιαστές των κτημάτων της να νέμονται τα εισοδήματα.
Αρμενοκαθολική Μονή στη Μεθώνη
Από το όνομά της προφανώς πρόκειται για Μονή Ρωμαιοκαθολικών Μοναχών εξ Αρμενίας από τους χρόνους της Β’ Βενετοκρατίας, εντός του κάστρου της Μεθώνης. Καταστράφηκε μετά το 1715 από τους Τούρκους.
Μονή της Αγίας Σολομονής
Παρά το χωριό Άκοβος. Ο Παπαφλέσσας σε επιστολή του το Δεκέμβριο 1819 προς τους κατοίκους της Πολιανής τους προτρέπει να ιδρύσουν «ένα εργαστήριον παιδείας, ένα σχολείον δηλ. Ελληνικόν εις το οποίον να διδάσκωνται τα τέκνα της πατρίδος και των πέριξ τα θεία και ιερά ταύτα μαθήματα, και θεοπαράδοτα λόγια». Προτρέπει να προσφέρει ο καθένας ότι μπορεί από χρήματα, ο ίδιος δε υπόσχεται ετήσια εισφορά 1000 γρόσια και ότι θα μεριμνήσει για την εξέρευση εμπείρου Διδασκάλου. Τέλος προτείνει να στεγαστεί στο παρακείμενο Μοναστήρι της Αγίας Σολομονής ώστε οι μαθητές να μάθουν και τα εκκλησιαστικά γράμματα, κάτι το οποίο σημαίνει ότι το Μοναστήρι είχε μοναχούς, οι οποίοι και θα συμμετείχαν στην παίδευση των νέων. Δεν επιβεβαιώνεται η λειτουργία οργανωμένου σχολείου. Κατά το έτος 1836 διαθέτει κτήματα, τα οποία εκτίθενται σε δημοπρασία για καλλιέργεια από τους κατοίκους της περιοχής.
Κατά το έτος 1834 αναφέρεται ως ερειπωμένο. Το έτος 1838 αναφέρεται σε πρωτόκολλο καταγραφής της περιουσίας του ως διαλελυμένο και με μικρή περιουσία. Προφανώς η περιουσία του καταπατήθηκε, όπως φαίνεται από αιτήσεις περιοίκων, για εκμετάλλευση των κτημάτων του και των οικιών του.
Μετόχιο της Μονής Ξηροποτάμου Αγίου Όρους στο Νησί (Μεσσήνη)
Μετόχιο της Μονής Γρηγορίου στο Νησί (Μεσσήνη)
Διαλελυμένο Μονήδριο κατά το έτος 1838 κατέχει αρκετή περιουσία στην περιοχή της Μεσσήνης και αλλού.
Μετόχιο της Μονής Βουλκάνου με μικρή περιουσία στην περιοχή της Θουρίας. Μαζί με άλλα Μετόχια, κατά το έτος 1720 το εδώρησε με «χοτζέτι» ο Ιερομόναχος Άνθιμος Θεοδωρόπουλος ή Σκουλίδης στη Μονή Βουλκάνου μαζί με την περιουσία τους. Μετόχια με κτηματική περιουσία, που καταστράφηκαν από τον Ιμπραήμ και η περιουσία τους αξιοποιήθηκε από την κυρίαρχο Μονή Βουλκάνου.
Μετόχιο των Εισοδίων της Θεοτόκου της Μονής Βουλκάνου
Μετόχιο Υπεραγίας Θεοτόκου στο Γαρδίκι
Απαντάται περί το 1700 με λίγη περιουσία.
Μετόχιο της Μονής Βελανιδιάς στη Μικρομάνη
Μικρό Μοναστήρι στο Γριζόκαμπο στη Φοινικούντα
Μονή του Αγίου Βασιλείου στο σημερινό χωριό Περιβολάκια Ταϋγέτου
Γεννήσεως της Θεοτόκου στο Μαργέλι Μεσσηνίας
Μετόχιο της Μονής Τιμίου Προδρόμου Γορτυνίας στην Άνθεια
Έρευνα και κείμενα, Ιωάννης Π. Μπουγάς. Φωτογραφικό υλικό πηγή: Διαδίκτυο